about
contact
 
le tacaíocht ó

Acmhainn Náisiúnta Ealaíne

Moche

click to view fullsize

MocheMochíca

Tugtar Moche ainm a bpríomhláthair ar an ardchultúr seo in ionad Mochíca, ainm a dteanga anois. Tagraíonn Moche d’Impireacht réamhcholambasach de chuid chósta Pheiriú i nDeisceart Mheiriceá a mhair ó c.200 R.Ch. go c.700/800 A.D. nuair a tháinig siad faoi smacht na Huari. Níor chuir seo deireadh ar fad lena gcultúr a mhair go c.1300 A.D. nuair a tháinig an cultúr Chímú chun cinn sa cheantar céanna.

Tháinig an cultúr Moche féin i gcomharbacht ar an gcultúr Chavín. Bhrís an t-ardchultúr Chavín síos ina gcathairstáit a d’fhorbair a nósanna féin. Nuair a thosaigh siad ag teacht le chéile is ea chruthaíodh ardchultúr míleata Moche. Ní raibh aon iairiglifeanna acu ná córas scríbhneoireachta, dá bhrí sin táthar ag brath ar an seandálaíocht go hiomlán chun a stair a chur le chéile. Bhí Sipán tagtha chun cinn mar láthair rathúil don chultúr seo thart ar 100 A.D.

Bhí an ardchultúr seo a bheag nó a mhór comhaimseartha le ardchultúr an Nazca a bhí ó dheas díobh. Síleadh tráth go mb'ionann na Moche agus na Chímú a tháinig ina ndiaidh agus dá bhrí sin thugtaí luath-Chímú ar a sibhialtacht tráth dá raibh.

I measc na séadchomharthaí a tógadh in adóib tá teampaill, pirimidí agus uiscerianta. Tá Huaca del Sol, pirimid na gréine i Moche ar an gceann is mó i Meiriceá Theas. Áiritear go raibh 130,000,000 brící adóibé ag teastáil lena thógáil. Léiríonn déantáin miotalóireachta na Moche feabhas ar a d’imigh roimhe.

Cuireadh barr feabhais ar theicníochtaí déantúsaíochta agus bíonn na gréasa níos casta agus níos maisúla. Chuir ceardaithe Moche iontlaisí turquoise agus lapis lazuli i ndéantáin as ór, airgead nó copar. I measc na móitífeanna a chleacht siad bhí téamaí miotaseolaíochta, an iaguar-dia go mór mór, deasghnátha creidimh agus imeachtaí ón ngnáthshaol, daoine tinne agus caidreamh collaí. Bhí eolas acu ar theicníocht an chéir chaillte. Bhí ráchairt ar phátrúin gheoiméadracha chomh maith. Síltear nár sháraigh cultúr ar bith eile i nDeisceart Mheiriceá iad i ndéanamh gréithe criadóireachta.

Tá lán déantáin agus soithigh cré-earra ar marthain, cuid acu péinteáilte le radharcanna ón saol laethúil chomh maith le soithí le portráidí múnlaithe iontu. Sháraigh siad cultúr réamhcholambasach ar bith eile i réalachas a ndealbhóireachta sa chriadóireacht.

Bhí ráchairt ar ghréithe dealbhaithe ag léiriú caidreamh collaí agus síltear go raibh feidhm deasghnátha acu anois. Is cosúil go raibh baint éigin ag stádas sóisialta agus dáileadh chineálacha áirithe gréithe. Chuir teacht chun cinn ardchultúr an Chímú c.1300 A.D. deireadh ar fad lena gcultúr.

Pictiúr : Soitheach portráide, cultúr Moche.

© Abhus.com 2005 Gach Ceart ar Cosaint